Nội dung chính
Trump đã tuyên bố sẵn sàng dùng các biện pháp kinh tế hoặc quân sự để giành quyền kiểm soát Greenland, khiến đảo băng này trở thành trung tâm tranh luận chiến lược toàn cầu.
Bối cảnh chính trị và chiến lược
Từ khi trở lại Nhà Trắng vào tháng 1 2025, tổng thống Donald Trump đã lặp lại cam kết muốn đưa Greenland – hòn đảo lớn nhất thế giới và hiện là lãnh thổ tự trị của Đan Mạch – vào tầm kiểm soát của Washington.
Theo Al Jazeera, những phát biểu ban đầu mang tính thăm dò đã dần chuyển sang tông “cứng rắn”, không loại trừ khả năng sử dụng biện pháp kinh tế hoặc thậm chí quân sự để đạt mục tiêu.
Greenland có vị trí địa chiến lược nằm trên tuyến đường ngắn nhất nối Bắc Mỹ và châu Âu, đồng thời là cửa ngõ quan trọng cho các hoạt động giám sát ở Bắc Cực.
Greenland: Vị trí chiến lược và khung pháp lý
Khoảng 80 % diện tích đảo được bao phủ bởi băng, dân số chỉ khoảng 56 000 người, tập trung chủ yếu ở Nuuk. Dù có quyền tự trị sâu rộng, Greenland vẫn thuộc Vương quốc Đan Mạch; Đan Mạch chịu trách nhiệm về ngoại giao, quốc phòng và hỗ trợ tài chính.
Từ 2009, Greenland có thể tổ chức trưng cầu dân ý về độc lập. Nếu đa số ủng hộ, đảo có thể tách ra, tạo tiền đề cho bất kỳ đề xuất nào từ bên ngoài.
Các kịch bản Mỹ có thể theo đuổi
Mua lại hoặc hỗ trợ tài chính
Một số nguồn tin quốc tế cho biết các quan chức Mỹ đã đề xuất hỗ trợ tài chính cho mỗi người dân Greenland, mức từ 10.000 đến 100.000 USD – tổng chi phí có thể lên tới 5,6 tỷ USD.
Ý tưởng “mua” không phải là lần đầu: Mỹ đã mua Louisiana (1803), Alaska (1867) và Quần đảo Virgin (1917). Tuy nhiên, cả Đan Mạch và Greenland đã khẳng định không có ý định bán đất nước.
Theo khảo sát Berlingske (2025), 85 % Greenland phản đối việc gia nhập Mỹ; trong khi một cuộc thăm dò tại Mỹ cho thấy chỉ 7 % ủng hộ việc dùng biện pháp quân sự.
Biện pháp quân sự
Trump đã cảnh báo “chúng tôi sẽ phải hành động tại Greenland, dù muốn hay không”. Các chuyên gia cảnh báo rằng việc dùng lực quân sẽ vi phạm Hiệp ước NATO, trong đó Mỹ và Đan Mạch là thành viên sáng lập.
Đan Mạch đã nhấn mạnh bất kỳ cuộc tấn công nào sẽ dẫn đến chấm dứt liên minh NATO. Căn cứ không gian Pituffik (cũ là Thule) hiện đang có khoảng 650 quân nhân Mỹ và các nhà thầu dân sự, nhưng không có dấu hiệu cho thấy Washington dự định mở rộng hoạt động quân sự.
Mô hình liên kết tự do
Theo Reuters, một số quan chức Mỹ đang xem xét mô hình “hiệp ước liên kết tự do” tương tự như ở Thái Bình Dương: Washington chịu trách nhiệm quốc phòng, đổi lại cung cấp hỗ trợ kinh tế, trong khi Greenland vẫn giữ chủ quyền.
Để mô hình này khả thi, Greenland trước hết cần độc lập hoàn toàn khỏi Đan Mạch – một quá trình đòi hỏi sự đồng thuận xã hội và thương thảo pháp lý kéo dài.
Nguyên nhân thu hút sự chú ý của Washington
Về mặt quân sự, Greenland kiểm soát các tuyến đường biển và không phận quan trọng giữa Bắc Mỹ và châu Âu, đồng thời hỗ trợ hệ thống cảnh báo tên lửa và giám sát không gian của NATO.
Về kinh tế, đảo sở hữu tiềm năng khoáng sản hiếm (đá hiếm, titan) – 25 trong số 34 khoáng sản quan trọng của EU đã được phát hiện tại đây (EU 2023). Ngoài ra, Greenland có trữ lượng dầu khí tiềm năng, dù hiện chưa khai thác do lo ngại môi trường.
Kinh tế hiện tại dựa vào ngành thủy sản và trợ cấp từ Đan Mạch.
Kết luận
Cho dù các tuyên bố của Trump tạo nên tiếng vang mạnh mẽ trên trường quốc tế, đa số các chuyên gia cho rằng bất kỳ thay đổi nào liên quan tới Greenland sẽ phải đi qua các kênh ngoại giao, pháp lý và tôn trọng quyền tự quyết của người Greenland.
Trong bối cảnh cạnh tranh tại Bắc Cực ngày càng gay gắt, Greenland trở thành “phép thử” cho cách các cường quốc cân bằng lợi ích chiến lược, kinh tế và nguyên tắc luật pháp quốc tế.
Hải Vân/Báo Tin tức và Dân tộc
