Nội dung chính
Trong thời đại số, AI đang thay đổi mọi mặt của cuộc sống, nhưng những giá trị cốt lõi của con người vẫn là chìa khóa thành công.
AI và nỗi lo của thế hệ trẻ
Những năm gần đây, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) đã xâm nhập sâu vào học tập, làm việc và giao tiếp xã hội. Song song với tốc độ phát triển, một bộ phận thanh niên cảm thấy lo lắng, sợ bị bỏ lại phía sau.
Trong các buổi tư vấn hướng nghiệp tại Đồng Nai, TPHCM và Đắk Lắk, học sinh lớp 11‑12 thường đặt câu hỏi: “Khi ra trường, nghề này còn tồn tại không?” hay “AI viết nhanh hơn, vẽ nhanh hơn, làm báo cáo nhanh hơn, vậy chúng em còn cơ hội gì?”.
The World Economic Forum (WEF) dự báo năm 2025, 44% kỹ năng nghề nghiệp sẽ thay đổi trong vòng 5 năm tới. Khảo sát của Trường Đại học Bình Dương với 300 học sinh lớp 12 (2024‑2025) cho thấy 72% lo sợ chọn sai ngành vì “công nghệ thay đổi quá nhanh”, 64% cho rằng AI làm tăng cạnh tranh việc làm, và 57% lo không đủ khác biệt để tồn tại. Các số liệu này tương đồng với khảo sát Nielsen Việt Nam 2024, gần 70% người trẻ thừa nhận áp lực vì sợ tụt hậu.
Năng lực con người mà AI không thể thay thế
AI vượt trội về tốc độ và khả năng xử lý dữ liệu, nhưng vẫn còn hạn chế trong các khía cạnh mang tính con người: thấu cảm, trực giác, đạo đức, sáng tạo độc đáo và bản lĩnh. Tại tọa đàm “Tương lai việc làm Việt Nam 2030”, lãnh đạo một doanh nghiệp công nghệ nhấn mạnh: “Chúng tôi không lo thiếu người biết sử dụng AI, mà lo thiếu những người có tư duy và nhân cách để sử dụng AI một cách đúng đắn”.
Đối với doanh nghiệp, các năng lực “phi công nghệ” ngày càng trở nên quý giá: khả năng giao tiếp, truyền cảm hứng, hợp tác đa văn hoá, tư duy sáng tạo và đạo đức nghề nghiệp. Đây cũng chính là lĩnh vực mà giáo dục đại học cần đầu tư mạnh mẽ.
Vai trò mới của giảng viên trong thời đại số
Giảng viên không còn chỉ là “bộ nhớ biết nói”. Khi sinh viên có thể tra cứu câu trả lời từ AI bất kỳ lúc nào, họ cần những giá trị nhân văn, tư duy phản biện và định hướng phát triển mà máy móc không thể cung cấp.
- Người dẫn đường: Giảng viên giúp sinh viên biết cách học, đặt câu hỏi đúng, chọn lọc thông tin trong môi trường số nhiễu động.
- Người giữ kỷ luật trí tuệ: Rèn luyện kiên nhẫn trong tư duy, năng lực phản biện, phân tích bằng chứng và tôn trọng quy trình suy nghĩ.
- Người kiến tạo trải nghiệm thực tiễn: Đưa sinh viên vào dự án thực tế, hợp tác với doanh nghiệp, giúp họ “nhập vai” và khám phá chủ động.
Chiến lược giáo dục đại học đáp ứng AI
Để không bị tụt lại, các trường đại học cần:
- Xác định AI là công cụ hỗ trợ, không phải “người học thay”.
- Hướng dẫn sinh viên sử dụng AI đúng mục đích, đồng thời yêu cầu phân tích, phản biện sâu để bảo vệ tư duy độc lập.
- Chuyển đổi phương pháp dạy học từ “truyền đạt” sang “khơi mở” thông qua làm việc nhóm, thảo luận, dự án thực tiễn.
- Xây dựng môi trường học tập giàu cảm hứng: khuyến khích thử nghiệm, chấp nhận sai lầm, coi trọng nỗ lực cá nhân và kết nối doanh nghiệp từ năm học đầu tiên.
AI đang thay đổi mạnh mẽ thế giới, nhưng không thể thay thế vai trò của người thầy, cũng như nhân cách và trí tưởng tượng của con người. Trong bối cảnh thông tin đa chiều, giảng viên đại học trở thành điểm tựa tinh thần, người khơi dậy sự tự tin và bảo vệ những giá trị nhân văn cốt lõi của thế hệ trẻ.
Hà An
