Nội dung chính
Thủy sản Việt Nam đã chạm mốc 11,3 tỷ USD trong năm 2025, mở ra một chương mới với yêu cầu xanh hoá cho năm 2026.
Tổng quan kim ngạch và xu hướng xuất khẩu 2025
Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), năm 2025 kết thúc với kim ngạch gần 11,3 tỷ USD, tăng 12,4% so với năm 2024. Đặc biệt, quý IV đóng vai trò là đoạn nước rút quyết định: xuất khẩu đạt 3.103,0 triệu USD, tăng 10,3% so với cùng kỳ năm trước, trong đó tháng 12 một mình mang lại 954,5 triệu USD (+9,2%).
Tôm – ngọn cờ dẫn đầu
Tôm tiếp tục là mặt hàng chủ lực, đóng góp khoảng 4,65 tỷ USD, tăng 20% so với 2024. Đáng chú ý, tôm hùm tăng hơn gấp đôi, đạt khoảng 817 triệu USD, phản ánh nhu cầu bùng nổ tại các thị trường châu Á, nhất là Trung Quốc.
Cá tra và các loại cá biển – ổn định và tăng trưởng nhẹ
Cá tra đạt 2,19 tỷ USD (+8%), trong khi các loài cá biển khác ghi 2,16 tỷ USD (+12%). Sự ổn định này cho thấy thị trường đã dần hồi phục sau giai đoạn suy giảm.
Cá ngừ – gặp khó khăn do quy định và chi phí
Nhóm cá ngừ giảm 10,8% trong quý IV, do thiếu nguyên liệu, chi phí đánh bắt tăng và áp lực từ quy định MMPA, thẻ vàng IUU của Hoa Kỳ.
Chiến lược doanh nghiệp và dịch chuyển thị trường
Doanh nghiệp lớn như STAPIMEX (309,8 triệu USD), Minh Phú (trên 542 triệu USD) và Vĩnh Hoàn (249,0 triệu USD) giữ vị trí dẫn đầu. Các công ty như Phát Lợi, An Hải và CASES tập trung vào sản phẩm chế biến sâu và thị trường Trung Quốc.
Việc tận dụng các hiệp định thương mại tự do (FTA) và chuyển hướng sang khối CPTPP (hơn 3 tỷ USD) và Trung Quốc (2,4 tỷ USD) đã giúp giảm phụ thuộc vào thị trường Hoa Kỳ, nơi thuế chống bán phá giá và quy định MMPA đang tạo áp lực.
Thách thức xanh hoá và chuẩn bị cho năm 2026
Quý IV 2025 cũng bộc lộ các rào cản kỹ thuật: thẻ vàng IUU và quy định MMPA đối với hải sản khai thác. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải minh bạch hoá chuỗi cung ứng, quản trị truy xuất nguồn gốc và nâng chuẩn tuân thủ để duy trì thị phần ở các thị trường khó tính.
Trong bối cảnh yêu cầu chứng chỉ xanh ngày càng khắt khe, câu hỏi lớn cho 2026 là: làm sao duy trì đà tăng trưởng khi chi phí tuân thủ tăng, nguồn nguyên liệu khai thác gặp khó và các tiêu chuẩn môi trường ngày càng nghiêm ngặt?
Giải pháp đề xuất: tăng tỷ trọng sản phẩm có giá trị gia tăng, tối ưu chuỗi cung ứng lạnh, chuẩn hoá quy trình kiểm soát chất lượng, đồng thời đầu tư vào hệ thống quản lý truy xuất nguồn gốc cho nhóm khai thác.
Nhìn chung, con số gần 11,3 tỷ USD là dấu ấn quan trọng, nhưng cũng là lời nhắc rằng tăng trưởng mạnh đồng nghĩa với tiêu chuẩn cao hơn. Chỉ một thay đổi chính sách cũng có thể tạo “cú phanh” nếu doanh nghiệp chưa chuẩn bị đầy đủ.
Với chiến lược đa dạng hoá thị trường, nâng cao giá trị gia tăng và đáp ứng các tiêu chuẩn xanh, ngành thủy sản Việt Nam có thể biến thách thức thành cơ hội trong năm 2026.
