Nội dung chính
Quy hoạch đô thị trong 40 năm đổi mới
Sau 40 năm đổi mới, Việt Nam đã đạt những bước tiến vượt bậc trong công nghiệp hoá, hiện đại hoá. Đô thị hoá không chỉ là kết quả tất yếu mà còn là động lực tăng trưởng chủ đạo.
Kiến trúc sư Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển Đô thị Việt Nam (Liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam) cho biết: công tác quy hoạch và quản lý đô thị đã xây dựng những “bệ đỡ” vững chắc, đưa đất nước vào kỷ nguyên phát triển mới với vị thế hoàn toàn khác biệt.
Tầm quan trọng của không gian đô thị trong cấu trúc phát triển quốc gia
Theo Đào Ngọc Nghiêm, quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá trong 40 năm qua luôn song hành với đô thị hoá – một quy luật được Đảng và Nhà nước khẳng định qua Nghị quyết số 06‑NQ/TW ngày 24/1/2022, đề ra quy hoạch đô thị bền vững đến năm 2030, tầm nhìn đến 2045.
Thời kỳ đầu đổi mới, hệ thống đô thị Việt Nam còn khiêm tốn với chưa đầy 400 đô thị. Hiện nay, con số đã vượt 902 đô thị, được chia thành bốn loại: Đô thị đặc biệt, loại I, II và III, đáp ứng chuẩn quốc tế và phân biệt rõ vai trò khu vực và quốc gia.
Với tỷ lệ đô thị hoá 42,7 %, Việt Nam sánh ngang với mức trung bình châu Á; kinh tế đô thị đóng góp khoảng 70 % GDP toàn quốc. Đây không chỉ là sự tăng số lượng mà còn là chuyển dịch chất lượng: đô thị hoá tạo không gian cho công nghiệp dịch vụ, tập trung nhân lực chất lượng cao và các thành tựu khoa học‑công nghệ.
Thành tựu nổi bật và những thách thức còn tồn tại
Đào Ngọc Nghiêm nêu ba nhóm thành tựu mang tính bước ngoặt:
- Đột phá hạ tầng kỹ thuật: mạng lưới giao thông không còn chỉ là những con đường đơn thuần mà đã trở thành các hệ thống giao thông hiện đại, từ xe gắn máy tới đường sắt đô thị, những “mạch máu” kết nối các vùng động lực.
- Nâng cao chất lượng sống: diện tích nhà ở bình quân quốc gia gần 29 m²/người; các đô thị lớn vượt 30 m²/người. Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh mỗi đóng góp gần 20 % GDP toàn quốc, khẳng định vai trò “cỗ máy” cho nền kinh tế.
- Hài hòa giữa bảo tồn và phát triển: các thành phố đang cân bằng bảo tồn di sản, thích ứng biến đổi khí hậu và nâng hạng vị thế trên bản đồ thế giới.
Chiến lược hiện thực hoá tầm nhìn quy hoạch Thủ đô Hà Nội
Hà Nội, với 9 lần lập và điều chỉnh quy hoạch chung từ 1954 đến nay, là đô thị duy nhất có Luật Thủ đô 2024. Luật này gồm 7 chương, 54 điều, có hiệu lực từ 1/1/2025 (và một số nội dung áp dụng từ 1/7/2025), quy định vị trí, vai trò, chính sách đặc thù và cơ chế quản lý phát triển Thủ đô.
Sau mở rộng địa giới 2008, diện tích Hà Nội đạt 3.349 km²; tỷ lệ đô thị hoá hiện tại vượt 50 % và dự kiến 65‑72 % vào 2030, hướng tới “Thủ đô Văn hiến – Văn minh – Hiện đại”.
Để đạt mục tiêu, Hà Nội tập trung vào các dự án hạ tầng trọng điểm:
- Hoàn thành Vành đai 4 trước năm 2027 và chuẩn bị đầu tư Vành đai 5, kết nối 10 tỉnh, thành phố vùng Thủ đô.
- Hoàn thiện hơn 100 km đường sắt đô thị (metro) tới 2030, ưu tiên tuyến 2 và 3 để giải quyết ùn tắc lõi đô thị.
- Triển khai dự án “Trục cảnh quan sông Hồng” – không chỉ là hạ tầng giao thông mà còn là trục không gian văn hoá‑kinh tế.
Song song, Hà Nội đang đẩy mạnh công viên chuyên đề, bảo tồn hệ thống hồ nước và các không gian xanh nhằm nâng cao môi trường sống cho người dân.
Ba “điểm nghẽn” cần khắc phục
Đào Ngọc Nghiêm chỉ ra ba thách thức lớn:
- Thiếu liên thông giữa các quy hoạch ngành và cấp quản lý.
- Hạn chế nguồn lực và cơ chế tài chính cho hạ tầng lớn, hạ tầng xanh.
- Năng lực thể chế chưa đáp ứng yêu cầu quản trị đô thị hiện đại; nguồn vốn dự án giao thông ước tính hàng trăm nghìn tỷ đồng, đòi hỏi cơ chế huy động xã hội hoá mạnh mẽ.
Kiến nghị chiến lược
Để vượt qua các rào cản, Đào Ngọc Nghiêm đề xuất:
- Thành lập Ban chỉ đạo liên ngành về phát triển đô thị bền vững, đóng vai trò “nhạc trưởng” điều phối các chiến lược quy hoạch, văn hoá, công nghệ và môi trường.
- Xây dựng khung kiến trúc tổng thể cho chuyển đổi số và đô thị thông minh, ưu tiên nền tảng dữ liệu đô thị chung; triển khai thí điểm ở một số phường, khu đô thị mới và xã ngoại thành.
- Áp dụng công cụ huy động vốn hiệu quả: thu hồi giá trị đất gia tăng, phát hành trái phiếu đô thị, thúc đẩy mô hình hợp tác công‑tư.
- Tăng cường đối thoại, tham vấn người dân; mọi dự án phải có đánh giá tác động xã hội và chỉ số hài lòng người dân làm thước đo thành công.
Với 40 năm kinh nghiệm đổi mới và nền tảng pháp lý mới của Luật Thủ đô 2024, Hà Nội đứng trước một vận hội lớn. Khi quy hoạch đi trước một bước và được thực thi quyết liệt, thành phố sẽ hiện thực hoá tầm nhìn, trở thành nơi đáng sống, năng động và tiên phong trong kỷ nguyên mới của dân tộc.
Diệu Thúy (TTXVN)
