Nội dung chính
Tình trạng ngập úng đô thị ở Việt Nam
Ngập úng đang trở thành “kẻ thù” lớn của sự phát triển đô thị bền vững tại Việt Nam khi biến đổi khí hậu kết hợp với tốc độ đô thị hóa nhanh khiến các khu vực đô thị chịu áp lực lũ lụt ngày càng tăng. Các trận mưa mạnh liên tục làm tê liệt giao thông, gây thiệt hại kinh tế ước 1‑1,5 % GDP mỗi năm và đe dọa an toàn cộng đồng.
Những khu vực bị ảnh hưởng không chỉ là các đô thị lớn như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh mà còn lan rộng tới các đô thị vừa và nhỏ, làm giảm năng suất lao động và tăng chi phí bảo trì hạ tầng.
Bài học từ Nhật Bản và Tokyo
Nhật Bản nằm trong nhóm quốc gia có lượng mưa trung bình gấp đôi mức toàn cầu, nhưng các đô thị lớn của họ hiếm khi gặp ngập lụt nghiêm trọng. Thành công này xuất phát từ một hệ thống hạ tầng phòng ngập được thiết kế đồng bộ trong một kế hoạch dài hạn, trong đó nổi bật là mạng lưới hầm ngầm và hồ chứa ngầm rộng khắp, được xem là hệ thống cống ngầm lớn nhất thế giới.
“Tại Tokyo, các hồ chứa ngầm đã giúp giảm đáng kể thiệt hại do ngập lụt. Tuy nhiên, đây là những dự án quy mô lớn, đòi hỏi nhiều thời gian và chi phí. Nhật Bản kiểm soát ngập lụt đô thị bằng cách tiếp cận có hệ thống và tầm nhìn dài hạn.” – Shinoda Takanobu, Phó trưởng Đại diện JICA tại Việt Nam
Điều quan trọng không chỉ là công nghệ, mà còn là tư duy quy hoạch tích hợp: mọi công trình đều được xem xét trong bối cảnh quản lý lưu vực, bảo tồn không gian xanh và tối ưu hoá khả năng thẩm thấu nước.
Giải pháp quy hoạch tích hợp cho Hà Nội
KTS Trần Huy Ánh, Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội, nhấn mạnh rằng các không gian công cộng – đặc biệt là công viên – phải được thiết kế để vừa phục vụ giải trí, vừa hoạt động như “bể chứa tạm thời” khi mưa lớn. Đồng thời, sông Hồng cần được bảo tồn và phát huy vai trò “trái tim hút thấm” của thành phố.
Chiến lược đề xuất
- Phát triển hệ thống hồ chứa ngầm và cống thoát nước lớn ở các khu vực chịu áp lực cao, học theo mô hình Tokyo.
- Mở rộng không gian xanh đô thị (công viên, khu sinh thái) để tăng khả năng thẩm thấu và lưu trữ nước.
- Đầu tư vào hạ tầng xanh thông minh (đường phố thấm nước, mái xanh) nhằm giảm tải cho hệ thống cống rãnh.
- Quản lý lưu vực sông Hồng bằng cách duy trì vùng đệm, ngăn chặn việc xây dựng trên đất ngập nước.
- Tăng cường nhận thức cộng đồng về rủi ro ngập úng qua các chiến dịch giáo dục và chương trình khuyến khích tham gia bảo vệ môi trường.
Những giải pháp này không chỉ giảm thiểu nguy cơ ngập lụt mà còn tạo ra các lợi ích kinh tế: giảm chi phí thiệt hại hàng năm, tăng giá trị bất động sản xanh và thu hút đầu tư vào các dự án đô thị thông minh.
Lợi ích kinh tế và môi trường
Giảm thiểu ngập úng sẽ giảm tổn thất kinh tế ước 1‑1,5 % GDP mỗi năm, đồng thời cải thiện chất lượng không khí và giảm hiện tượng “đảo nhiệt đô thị”. Một đô thị xanh, thông minh sẽ trở thành mô hình hấp dẫn nhà đầu tư trong các lĩnh vực bất động sản, du lịch và công nghệ môi trường.
Như ông Shinoda Takanobu đã khẳng định, “Khi nhận thức cộng đồng được nâng cao và nguồn lực được huy động hiệu quả, Hà Nội có thể trở thành một thủ đô an toàn, kiểu mẫu cho cả khu vực.”
Thay đổi tư duy quy hoạch tích hợp, kết hợp phát triển đô thị xanh và thông minh, sẽ mang lại lợi ích kép: thúc đẩy tăng trưởng kinh tế đồng thời nâng cao khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu, hướng tới một tương lai đô thị bền vững.
Thu Hòa
