Nội dung chính
Một chiều đầu đông Hà Nội, gió lạnh len qua từng hàng cây trên phố Hoàng Hoa Thám, tôi bước vào rạp chiếu của Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương, như đang trở về miền ký ức thiêng liêng của dân tộc.
Hồi ức mùa đông 1944: Nơi ra đời bản hùng ca bất tử
Bộ phim đưa người xem quay lại mùa đông năm 1944, khi Văn Cao – một chàng thanh niên gầy gò, áo quần mỏng manh – sống trong căn gác nhỏ số 45 Nguyễn Thượng Hiền. Giữa cái lạnh cắt da và nỗi đói kéo dài, ông đã dồn hết cảm xúc vào bản nhạc Tiến quân ca, một khúc ca chứa đựng khát vọng độc lập và tinh thần dân tộc.
Khắc họa cuộc sống nghèo khó
Không có chiến khu, không quân phục, không tiếng súng nổ – chỉ có những bước chân lang thang trong những ngày đói lạnh trên phố Hà Nội. Dù nghèo khó, trong lòng Văn Cao luôn cháy lên ngọn lửa khát vọng độc lập và tình yêu vô bờ bến dành cho Tổ quốc.
Quá trình sản xuất và đạo diễn Đặng Linh
“Người viết Quốc ca” do Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương sản xuất, do đạo diễn Đặng Linh thực hiện, ra mắt vào tháng 11 vừa qua, đồng thời kỷ niệm 102 năm sinh Nhạc sĩ Văn Cao.
Đặng Linh tái hiện những tháng ngày khắc nghiệt bằng hình ảnh chân thực: cái lạnh cắt da, cái đói đeo bám từng hơi thở, ánh đèn dầu leo lét trong căn gác, và những bước chân lẻ loi của người nghệ sĩ trẻ đang tìm kiếm âm thanh của thời đại. Từ đó, giai điệu “Đoàn quân Việt Nam đi…” vang lên rực rỡ như một đường chỉ đỏ xuyên qua bóng tối, mở đầu cho một bản hùng ca mà dân tộc hát suốt hàng thập kỷ.
Văn Cao viết Quốc ca bằng trái tim
Không phải ai cũng có thể viết một bài hát đi vào lịch sử, nhất là trong bối cảnh thiếu thốn và cùng cực. Văn Cao đã làm được – bằng trái tim, bằng lý tưởng và bằng nhân cách của một nghệ sĩ đứng về Tổ quốc và nhân dân.
Tiến quân ca ra đời như một lời hiệu triệu, hòa vào khí thế sục sôi của cách mạng trước ngày Tổng khởi nghĩa. Theo hồi ức gia đình, bài hát được sáng tác khi Văn Cao chứng kiến đồng bào chết đói, vì vậy những câu ca như “Đường vinh quang xây xác quân thù…” mang sức nặng của một tiếng thét – tiếng thét của một dân tộc không còn chịu đựng thêm.
Câu kết “Nước non Việt Nam ta vững bền” cô đọng niềm tin, khí phách và khát vọng của cả dân tộc lúc đứng trước thời khắc quyết định của lịch sử. Tiến quân ca sau đó được ghi vào Hiến pháp, trở thành Quốc ca Việt Nam và là tài sản tinh thần của quốc gia.
Quốc ca – Lời hiệu triệu thiêng liêng
Bộ phim không chỉ kể về nguồn gốc của Quốc ca, mà còn làm sống dậy hành trình của giai điệu ấy qua các thời kỳ lịch sử: ngày Tổng khởi nghĩa 19/8/1945, Quảng trường Ba Đình 2/9/1945, các cuộc kháng chiến, và cả trong các buổi lễ chào cờ hiện nay.
Một nhân chứng nhớ lại: “Ngày 19/8/1945, khi nghe Tiến quân ca, tôi biết dân tộc đã bước sang một kỷ nguyên mới. Đó không còn là bài hát, mà là lời gọi đứng dậy.”
Trong phòng chiếu tối, nhiều khán giả không kìm được nước mắt. Bộ phim không tạo kịch tính giả tạo; cảm xúc tự nhiên trào dâng vì mọi người đều hiểu rằng dưới những nốt nhạc hào hùng là xương máu, mồ hôi và nước mắt của bao thế hệ, là cả cuộc đời gian khổ của Văn Cao.
Tri ân Nhạc sĩ Văn Cao
Phim dành một phần cảm động để nhắc lại tình cảm đặc biệt của Chủ tịch Hồ Chí Minh dành cho Văn Cao, qua dòng chữ trên Huân chương Kháng chiến: “Tặng nhạc sĩ Văn Cao – nhạc sĩ có tài, có công sáng tác bài Tiến quân ca.”
Giá trị vĩnh cửu của Văn Cao không chỉ nằm ở các giải thưởng như Huân chương Độc lập hạng Nhất, Giải thưởng Hồ Chí Minh, mà còn ở tình cảm sâu sắc của nhân dân. Tiến quân ca đã vượt ra ngoài khuôn khổ một tác phẩm nghệ thuật, trở thành tài sản tinh thần của cả dân tộc.
Khi đèn chiếu sáng, nhiều người vẫn ngồi lặng lâu, không vì chưa muốn rời rạp mà vì cảm xúc vẫn còn đọng lại trong từng tế bào. Tôi cũng vậy.
Rời rạp chiếu, gió đầu đông vẫn thổi, nhưng trong lòng tôi lan chảy một hơi ấm lạ thường – biết ơn Văn Cao, biết ơn gia đình ông, và biết ơn đạo diễn Đặng Linh cùng ekip đã kể lại câu chuyện bằng tất cả sự trân trọng và tâm huyết. Quốc ca chỉ thực sự sống khi chúng ta hát nó bằng trái tim.
Tuệ Nhã
