Nội dung chính
Bảo tồn ký ức qua những hiện vật thời bao cấp
Những vật phẩm cũ kỹ không chỉ là hiện vật, mà còn là cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, nhắc nhở chúng ta trân trọng những gì đã qua.
Những câu chuyện đằng sau kỷ vật
Trong những năm 1970‑1980, người dân Việt Nam sống trong môi trường kinh tế tập thể, vật liệu khan hiếm và đời sống hạn hán. Đối với nhiều người, việc sưu tầm và giữ lại những đồ dùng cũ‑cả là một hình thức ghi dấu thời gian, một cách thể hiện lòng biết ơn với những gì đã có.
Những hiện vật tiêu biểu
1. Bộ sưu tập của ông Võ Văn Hiền
Ông Hiền, cư ngụ tại hẻm 230 Nguyễn Viết Xuân, phường Hội Phú, đã dành trọn đời để cất giữ ký ức bằng các đồ vật có tuổi đời lên tới nửa thế kỷ: cân đòn, máy đánh chữ, đèn hột vịt, máy khâu và hàng chục chiếc bình ông tiên – biểu tượng của các gia đình thời bao cấp.
2. Bàn ủi “con gà” – biểu tượng của sự chia sẻ
Hai chiếc bàn ủi gang có tay cầm gỗ, với lẫy hình gà trống, được cả xóm dùng luân phiên. “Có một chiếc bàn ủi con gà mà cả xóm thay phiên nhau mượn”, ông Hiền nhớ lại, minh chứng cho tinh thần cộng đồng trong thời khó khăn.
3. Xe bán cà rem và xe đạp cắt tóc
Ông Hiền còn sở hữu hai chiếc xe bán cà rem với chuông leng‑leng “huyền thoại”. Trên một thùng kem, ông treo bảng hiệu hài hước: “Cà rem chảy nước / Cái mặt chầm dầm”. Đồng thời, hai chiếc xe đạp cắt tóc với thùng gỗ đựng dụng cụ cũng nằm trong bộ sưu tập, tái hiện lại hình ảnh nghề thủ công phố thị thời bao cấp.
4. Radio Philips của ông Phạm Hưng
Ông Phạm Hưng (14/2 Lê Lợi, phường Pleiku) giữ một chiếc radio Philips mua năm 1977 với giá nửa chỉ vàng – thời điểm mà chỉ một số ít gia đình khá giả mới có thể sở hữu. Radio không chỉ là phương tiện giải trí mà còn là “cửa sổ” để cập nhật tin tức, nghe các chương trình thời sự và kể chuyện đêm khuya.
Câu chuyện của các thế hệ
Thời đại sinh viên bao cấp cũng để lại những ký ức độc đáo. Tiến sĩ Nguyễn Thị Kim Vân, Giám đốc Bảo tàng Gia Lai (cũ), chia sẻ: “Những năm đại học trong thời bao cấp, chúng tôi phải tự may quần áo, ăn cơm độn, và nhận phiếu vải 4 m/người/năm. Dù khó khăn, nhưng chúng tôi luôn cảm thấy biết ơn vì Nhà nước đã tạo môi trường học tập ổn định.”
Kim Vân còn giữ lại một tờ giấy “thì thôi trả sinh hoạt phí + học bổng” – chứng nhận 3,6 đồng mỗi tháng, đủ cho sinh viên tự lập. Đó là minh chứng thực tế cho chính sách bao cấp đã hỗ trợ hàng ngàn sinh viên vượt qua khó khăn.
Bài học cho hiện đại
Những hiện vật không chỉ là đồ vật cũ kỹ mà còn là tài liệu sống cho các nhà nghiên cứu, giáo viên và công chúng muốn hiểu sâu hơn về xã hội Việt Nam trong giai đoạn 1975‑1985. Như ông Hưng nói: “Xã hội ngày nay phát triển mạnh mẽ, nhưng những thứ mà chúng ta từng trả giá cao vẫn mang giá trị tinh thần vô giá.”
Việc bảo tồn và chia sẻ kỷ vật giúp các thế hệ trẻ nhận thức được nguồn gốc, giá trị của sự kiên trì và tinh thần cộng đồng – những yếu tố vẫn cần thiết trong thời đại số hoá.
PHƯƠNG DUYÊN
