Nội dung chính
Khởi nguồn và sứ mệnh của Viện Nghiên cứu Bảo tồn và Phát huy Văn hoá Dân tộc
Viện được thành lập năm 2000 với mục tiêu giữ gìn, bảo tồn và phát huy giá trị văn hoá truyền thống trong bối cảnh toàn cầu hoá và chuyển đổi kinh tế thị trường. Được dẫn dắt bởi các học giả hàng đầu như GS Hoàng Chương, GS.VS Hồ Sĩ Vịnh và GS Trường Lưu, viện nhanh chóng trở thành trung tâm hội tụ của các nhà nghiên cứu, nghệ sĩ và nhà báo có niềm đam mê sâu sắc với di sản văn hoá.
Những dự án tiêu biểu trong 25 năm hoạt động
Viện đã triển khai hàng chục đơn vị trực thuộc và hơn trăm câu lạc bộ bảo tồn văn hoá truyền thống khắp các miền. Nổi bật nhất là đề án “Phục hồi nghệ thuật Bài chòi ở thủ đô Hà Nội” (2010‑2011), đưa đoàn nghệ sĩ Bình Định biểu diễn nhân dịp kỷ niệm 1000 năm Thăng Long – Hà Nội.
Trong cùng dự án, vở kịch “Thoại Khanh – Châu Tuấn” được tái dựng và công diễn tại Nhà hát Lớn, góp phần đưa Bài chòi – di sản văn hoá thế giới – trở lại với công chúng thủ đô.
Viện còn mở rộng ra quốc tế: GS Hoàng Chương được mời giảng dạy tại các trường đại học Mỹ, đoàn múa rối nước mini Phan Thanh Liêm biểu diễn tại châu Á và châu Âu, và đoàn nghệ thuật dân gian tham dự Liên hoan âm nhạc quốc tế Tokyo.
Nghiên cứu và xuất bản kiến thức chuyên sâu
Viện đã nhận 5 đề tài nghiên cứu cấp Bộ, sau khi nghiệm thu được công bố thành sách và được cộng đồng đón nhận nồng nhiệt, bao gồm:
- “Nghệ thuật múa rối nước”
- “Tìm về cội nguồn quan họ”
- “Cuộc đời và sự nghiệp của danh nhân Đào Tấn”
- “100 năm Nghệ thuật Cải lương” (Liên hiệp các hội Khoa học Kỹ thuật VN giao)
- “Nghệ thuật Dân ca kịch Bài chòi” (Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch giao)
Đồng thời, Viện phối hợp với các địa phương, ban ngành tổ chức hàng trăm hội thảo khoa học và cùng Tạp chí Văn Hiến khai sinh Giải thưởng Đào Tấn thường niên để tôn vinh các tập thể, cá nhân có đóng góp xuất sắc cho nghệ thuật truyền thống.
Giải thưởng Đào Tấn 2025 đã vinh danh 5 tập thể và 9 cá nhân, trong đó Giải thưởng Lớn trao cho nhà viết kịch Lê Duy Hạnh.
Đưa văn hoá truyền thống vào trường học: Dự án “Sân khấu học đường”
Được triển khai từ 2003 đến 2015, dự án “Sân khấu học đường” đã đưa nghệ thuật sân khấu truyền thống – chèo, tuồng, cải lương, dân ca kịch – đến hàng trăm trường học trên khắp cả nước. Học sinh không chỉ học lý thuyết mà còn được thực hành, nhập vai trong các vở kịch như “Thị Mầu lên chùa”, “Xúy Vân giả dại”, “Thầy đồ dạy học”, “Vụ án Vương Ngọc Hoàn” và nhiều tác phẩm khác.
Qua quá trình tiếp cận trực tiếp, các em thu nhận những bài học sâu sắc về đạo đức, lối sống và truyền thống tốt đẹp, đồng thời hình thành ý thức trân trọng và bảo vệ di sản văn hoá. Nhiều trường còn sáng tạo “sân khấu hoá” các môn học như lịch sử, giáo dục công dân, tạo ra môi trường học tập sinh động và thu hút.
Những thành công ban đầu đã khơi dậy một làn sóng quan tâm từ các cơ quan chức năng, khiến dự án được duy trì và mở rộng ở nhiều địa phương, trở thành mô hình giáo dục nghệ thuật bền vững cho thế hệ trẻ.
Tầm nhìn và cam kết trong giai đoạn mới
“Trong giai đoạn đất nước đang chuyển mình, Viện Nghiên cứu Bảo tồn và Phát huy Văn hoá Dân tộc cần tiếp tục thực hiện tốt đường lối chỉ đạo của Đảng, Nhà nước; là hạt nhân quan trọng trong công tác bảo tồn, phát huy văn hoá dân tộc, đặc biệt trong việc tuyên truyền, quảng bá văn hoá Việt Nam ra quốc tế,” Thứ trưởng Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch Tạ Quang Đông nhấn mạnh.
Viện cam kết khai thác sáng tạo các hình thức truyền thông hiện đại, kết hợp với nghệ thuật truyền thống để đưa tiếng nói văn hoá Việt Nam vang xa hơn, đồng thời tiếp tục đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực trẻ cho các loại hình nghệ thuật dân tộc.
Bình Thanh
